Doğalgaz Tesisatı Projelendirme ve Uygulama
Endüstriyel tesisler, fabrikalar, kazan daireleri ve konutlar için TS 7363 ve İGDAŞ İç Tesisat Teknik Şartnamesi normlarında yetkili doğalgaz projelendirme, çelik boru montajı, sızdırmazlık testleri ve resmi gaz açma mühendisliği.
Doğalgaz tesisatı, gaz yakıcı cihazların ihtiyaç duyduğu debiyi, cihazın giriş basınç toleransları dahilinde ve mutlak sızdırmazlık güvenliğiyle ulaştırmak üzere projelendirilir. Türkiye'deki ve özellikle İstanbul'daki projelerde TS 7363 standardı ve İGDAŞ teknik şartnamesi birincil zorunlu referanstır. Uluslararası kıyaslamalarda ise NFPA 54 ve DIN EN 1775 esas alınır.
TS 7363 (Doğalgaz Bina İçi Tesisatı Projelendirme ve Uygulama Kuralları - Yürürlükteki Sürüm)
NFPA 54:2024 (National Fuel Gas Code), DIN EN 1775:2007-10 (Bina Gaz Boruları ≤5 bar), DVGW TRGI
İGDAŞ İç Tesisat Teknik Esasları (İstanbul Yetkili Şartnamesi)
SI / Metrik (m³/h, mbar, bar, Pa, mm, kW, kWh/m³)
Doğalgaz Tesisatı Nasıl Projelendirilir?
Doğalgaz tesisat mühendisliği, yanıcı ve patlayıcı bir gaz akışkanını taşıdığı için hata payı sıfır olan bir uzmanlık alanıdır. Projelendirme süreci; cihaz anma ısıl güçlerinin toplanması, doğalgaz debisinin hesaplanması, izin verilen basınç düşüşlerine göre boru çaplarının belirlenmesi, emniyet vanaları ve regülatör istasyonlarının seçimi ile İGDAŞ dijital proje onayını kapsar.
1. Gaz Debisi (V) Hesabı
Kazan, brülör veya ocakların nominal ısıl güçleri ($Qn$), yakıt alt ısıl değeri ($H_u ≈ 8250 kcal/m³$) ve cihaz verimiyle saatlik maksimum tüketim debisine (m³/h) dönüştürülür.
2. Boru Çapı & Basınç Kaybı
Düşük basınçta (21 mbar) sayaç ile cihaz arasında izin verilen toplam kayıp $≤ 0.8 mbar$ (80 Pa) sınırında tutulacak şekilde Renouard ve Darcy formülleriyle boru çapı belirlenir.
3. Test, Kontrol ve Resmi Gaz Açma
Montajı tamamlanan çelik boru hatları İGDAŞ yetkili mühendisleri gözetiminde 100 mbar basınç altında U-manometre ile sızdırmazlık testine tabi tutulur ve gaz açma belgesi onaylanır.
Doğalgaz borusunda kot farkı basıncı ARTIRIR! Sıhhi tesisat su borularında yukarı çıkıldıkça suyun ağırlığından ötürü basınç düşer. Ancak doğalgaz havadan hafiftir (bağıl yoğunluğu $d ≈ 0.60 - 0.65$). Bu nedenle çok katlı binalarda yukarı doğru çıkan düşey kolon hatlarında statik basınç her metrede yaklaşık $4 - 5 Pa$ ($0.04 - 0.05 mbar$) artış gösterir. TS 7363 hesaplarında bu düşey statik basınç kazancı mutlaka hesaba katılmalıdır.
Doğalgaz Debisi (V) Nasıl Hesaplanır?
Yakıcı cihazların tükettiği saatlik standart doğalgaz debisi (V), cihazların anma ısıl yükü ($Qn$), gazın alt ısıl değeri (H_u) ve cihaz ısıl verimi ($η$) üzerinden hesaplanır:
Doğalgaz Boru Çapı ve Basınç Kaybı Esasları
Bina içi doğalgaz tesisatlarında gaz teslim basıncına göre iki ana basınç rejimi uygulanır:
- Düşük Basınç Tesisatı (P ≤ 21 mbar): Daire içi kullanım, ocak, kombi ve küçük kazanlar. İzin verilen maksimum toplam basınç kaybı $ΔP ≤ 0.8 mbar$ (80 Pa) mertebesindedir. Akış hızı v ≤ 6 m/s ile sınırlandırılır.
- Orta Basınç Tesisatı (21 mbar < P ≤ 300 mbar): Merkezi kazan daireleri ve endüstriyel tesisler. İzin verilen basınç kaybı $ΔP ≤ 15 - 30 mbar$ aralığındadır. Hız v ≤ 15 - 20 m/s mertebesine kadar çıkabilir. Brülör girişinde regülatör ile 21 mbar seviyesine düşürülür.
TS 7363 ve İGDAŞ Doğalgaz Tasarım Parametreleri
| Parametre | Sembol | Değer / Örnek | Birim (SI) | Dayanak / Standart |
|---|---|---|---|---|
| Standart 4 Gözlü Ev Tipi Ocak | Qn | 8.0 (0.83 m³/h) | kW (m³/h) | TS 7363 / İGDAŞ Tablo 1 |
| Daire İçi Kombi (24 kW) | Qn | 24.0 (2.50 m³/h) | kW (m³/h) | TS 7363 / Üretici Etiketi |
| Merkezi Sıcak Su Kazanı (300 kW) | Qn | 300.0 (31.3 m³/h) | kW (m³/h) | Kazan Etiket Gücü |
| Doğalgaz Alt Isıl Değeri | H_u | 8250 (9.59) | kcal/m³ (kWh/m³) | İGDAŞ Gaz Kalite Raporu |
| Doğalgaz Bağıl Yoğunluğu (Havaya Göre) | d | 0.60 - 0.65 | Boyutsuz | TS 7363 |
| Daire İçi Maksimum İzin Verilen Kayıp | ΔP_{maks} | 0.8 (80) | mbar (Pa) | TS 7363 / İGDAŞ |
| Düşük Basınç Maksimum Gaz Hızı | v_{maks} | 6.0 | m/s | TS 7363 |
Gaz Sayaçları ve Regülatör Seçimi
Gaz sayacı (G4, G6, G10, G16, G25, G40, G65...) binanın veya işletmenin maksimum anlık gaz tüketim debisi ($Q_{max}$) ve çalışma basıncına göre seçilir. Konutlarda diyaframlı körüklü sayaçlar, endüstriyel tesislerde ve yüksek debilerde ise rotary veya türbin tipi sayaçlar kullanılır.
Basınç düşürme istasyonlarında (regülatör grupları); gaz filtresi, servis regülatörü, aşırı basınç kapatma emniyet ventili (OPSO), düşük basınç kapatma ventili (UPSO) ve tahliye emniyet ventili (relief valve) bulunmalıdır. Regülatör çıkış basıncı yakıcı cihazın gaz yolu armatür toleranslarına tam uygun ayarlanmalıdır.
Sızdırmazlık Testi, Güvenlik ve Havalandırma
Doğalgaz boru montajı TS EN 10255 veya TS EN ISO 3183 normunda dikişsiz çelik çekme borularla, kaynaklı veya vidalı birleştirmeyle yapılır. Tesisat gaz verilmeden önce iki aşamalı teste tabi tutulur:
- Mukavemet ve Ön Test: Hava veya asal gazla işletme basıncının üzerinde kaba kaçak kontrolü yapılır.
- Esas Sızdırmazlık Testi: Sayaç ve regülatörler devreden çıkarılarak hat 100 mbar hava basıncıyla doldurulur. Sıcaklık dengelenmesi için en az 10-15 dakika beklendikten sonra hassas U-manometre ile en az 15 dakika basınç izlenir. Basınç düşümü kesinlikle $0 mbar$ olmalıdır. Kaçak tespiti için özel köpük spreyler kullanılır (asla kibrit veya açık alev kullanılmaz!).
Kazan Dairesi Havalandırması: Gaz kullanılan her mahalde cihazların yanma havasını alabilmesi için doğrudan dış ortama açılan alt havalandırma menfezi ile olası gaz kaçağında biriken gazı tahliye edecek tavan kotunda üst havalandırma menfezi TS 7363 formülleriyle hesaplanmalıdır. Ayrıca ex-proof gaz alarm detektörü ve yangın/gaz algılamada ana gaz girişini kesen manuel resetli emniyet selenoid vanası zorunludur.
⚠️ Doğalgaz Tesisatı Tasarımında Sık Yapılan Mühendislik Hataları
- ❌ Doğalgaz boru çapını yalnız cihazın giriş rakoruna göre seçmek: Cihaz giriş çapı yerel montaj içindir; hat boyunca basınç kaybı $≤ 0.8 mbar$ şartını sağlayacak şekilde Renouard formülüyle boru çapı belirlenmelidir.
- ❌ Eski yürürlükten kalkmış gaz dağıtım şartnamelerini kullanmak: İGDAŞ ve yerel dağıtım şirketinin güncel revize edilmiş teknik iç tesisat şartnamesi esas alınmalıdır.
- ❌ Doğalgaz sızdırmazlık kontrolünü açık alev veya çakmakla yapmak: Bu ölümcül bir hatadır! Sızdırmazlık yalnızca U-manometre basınç düşüm testi ve sertifikalı kaçak arama köpüğü ile doğrulanmalıdır.
- ❌ Purging (gaz alma) işlemini acemi personelin yapması: Purging yetkili mühendis gözetiminde, statik elektrik önlemleri alınarak ve açık havaya güvenli tahliye ile yapılmalıdır; asla kapalı mahale gaz salınamaz.
🏢 Referans Proje Mühendislik Özeti
Sıkça Sorulan Sorular
İGDAŞ doğalgaz projesi onaylanmadan tesisata gaz verilebilir mi?
Doğalgaz borularında kaynaklı birleştirme ne zaman zorunludur?
İlgili Doğalgaz ve Kazan Dairesi Sayfaları
İGDAŞ Yetkili Doğalgaz Projelendirme
Fabrika, endüstriyel tesis veya kazan dairesi doğalgaz projelendirmesi, çelik boru montajı ve resmi gaz açma onayı için Entalpi Proje İGDAŞ yetkili makine mühendisleriyle çalışın.